Historia Białki
Spektakularne, żywo komentowane zwycięstwo w Grazu przyjęto z wielkim entuzjazmem nie tylko w Zakopanem ale i w całej Galicji. Przez ulice Zakopanego przeszedł rozśpiewany korowód z pochodniami. Radość z wygranego procesu, który traktowano jak symbol walki o prawo do polskiej ziemi wyrażano piosenką:
Jeszcze Polska nie zginęła,
Wiwat ptaszę laszę[1]
Dobra sprawa górę wzięła
Morskie Oko nasze!
Jednym z największych zabytków miejscowości jest otoczony starymi lipami drewniany kościół pod wezwaniem Świętych apostołów Szymona i Judy. Świątynia została wzniesiona około 1700 roku przez miejscowych cieśli Jędrzeja Topora i Jana Chlipalskiego, na miejscu innej, która spaliła się w pożarze kilka lat wcześniej. Gdy początkiem XX wieku w Białce naprzeciwko drewnianego kościoła, stanęła nowa murowana świątynia, stary kościółek z czasem przestał być używany. O mały włos kościół zostałby rozebrany ale dzięki staraniom miejscowego górala- Jana Pary cofnięto nakaz rozbiórki i także dzięki niemu wykonano prace konserwatorskie. Dziś w starym kościele można podziwiać między innymi główny, datowany na 1780 rok, rokokowo-klasycystyczny ołtarz z figurą Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, bogato dekorowany boczny wczesnobarokowy ołtarz z figurą Matki Boskiej Różańcowej uznany za najcenniejszy zabytek ruchomy skalnego Podhala, resztki malowideł na papierze z połowy XIX wieku pełniących rolę polichromii czy rzeźby czterech główek aniołków symbolizujących i podsumowujących życie człowieka. Aniołki noszące imiona: Rodzęcy się, Śmiejęcy się, Płacęcy i Umierajęcy najprawdopodobniej są dziełem Wojciecha Kułacha, XIX wiecznego ludowego artysty z Gilczarowa. Warto zajrzeć również do nowego kościoła. W ołtarzu głównym świątyni wzniesionej na początku XX wieku znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej ufundowane jako votum dziękczynne w 1916 za uratowanie Białki od zniszczeń wojennych. Ściany świątyni pokrywają ciekawe polichromie a w górnych partiach ścian prezbiterium i nawy głównej można podziwiać postacie aniołów, do których pozowały miejscowe dziewczęta. Piękne, barokowe wnętrze kościoła, w którym nie brak ludowej ornamentyki dopełniają organy z 1906 roku oraz pochodząca z 1898 roku i przeniesiona ze starego kościoła - miedziana chrzcielnica.
Swoją nazwę wieś zawdzięcza najprawdopodobniej rzece Białce, która z kolei swoją nazwę wzięła od białej pieniącej się wody i od białych granitowych kamieni znajdujących się w jej wodach. Rzeka Białka ma 41,2 km długości i wypływa z Tatr wysokich. Nad Białką znajduje się rezerwat krajobrazowy, urocze miejsce, gdzie rzeka płynie pomiędzy wyrastającymi wprost z pieniącej się wody rzeki wapiennymi skałami Kramnicą (688m) i Obłazową (670m). To tutaj kręcono sceny do serialu o przystojnym i szlachetnym zbójniku - Janosiku.
Białka środkiem doliny błyszczy niegłęboka,
Odpływająca szumnie od Morskiego-oka,
Czyni piękne igrzyska, któremu wejrzenie
Upieszcza i w przyjemne wprawia zdumienie;
Tak ponętnie grymasi, tak sobie swawoli
Że nie można się przy niej nabawić do woli,
To kraina rozkoszy! bez żadnej goryczy,(...)
O! tu wiary promieniem w uczucia natłoku,
Znajduję Raj stracony zachwytem uroku!"
fragm. Tatry w dwudziestu czterech obrazach. Bogusz Zygmunt Stęczyński
Przeraźliwie zimna rzeka Białka jest jedną z najczystszych rzek na Podhalu. Amatorzy wędkarstwa łowią tu wiele gatunków ryb m. in. pstrągi i lipienie. Lasy i tereny zadrzewione zajmują około 20% powierzchni wsi, stąd miejscowość ta jest doskonałym miejscem do pieszych wędrówek. Na wschodniej stronię Białki góruje nad miejscowością osypujące się urwisko Litwinowej Grapy (Litwinki) - zbudowanej z łupków fliszowych i piaskowców. Na tym wzniesieniu w roku 2000 stanął dwudziestometrowy Krzyż Milenijny, który swymi szerokimi ramionami ma objąć Podhale i Spisz.
Białka jako wieś letniskowa zasłynęła już w okresie międzywojennym, choć wtedy tylko około 100 domów było przygotowanych do przyjęcia gości. Po wojnie, dzięki ogromnemu wsparciu finansowemu polonii amerykańskiej Białka znacznie powiększyła swoją bazę noclegową. Można bez przesady stwierdzić, że odkąd w 1963 roku oddano do użytku połączenie drogowe Białki z Zakopanem i Morskim Okiem Białka Tatrzańska wstąpiła w nieprzerwaną fazę rozwoju. Dziś Białka dysponuje dużą i różnorodną bazą noclegową, jest centrum sportów zimowych, wodnych, turystyki pieszej i rowerowej, oferuje świetną bazę gastronomiczną oraz stanowi dobry punkt wypadowy w Tatry i niedalekie Pieniny.
Kompleks narciarski Kotelnica Białczańska oferujący możliwość jazdy na 14 wyciągach o różnym stopniu trudności od 2001 roku przyciąga rzesze fanów sportów zimowych i wciąż się rozbudowuje. Niebawem, bo latem 2011 tuż obok wyciągów, zostanie otwarty ośrodek Terma Bania, mający szansę stać się centrum całorocznego wypoczynku dla całej rodziny. Oferta Term będzie zawierać kilka ciepłych basenów wewnętrznych oraz zewnętrznych basenów rekreacyjnych, strefy dla dzieci, kompleks saun, gabinetów Spa oraz zaplecze gastronomiczne. Zimą w miejscowości działa lodowisko oraz kilka wypożyczalni skuterów śnieżnych.
Opracowała: Joanna Kurzawa
A.Pilch, Białka Tatrzańska latem i zimą, Kraków 2001
Spór o Morskie Oko, praca zbiorowa pod red. J. Roszkowskiego, Wydawnictwo Muzeum Tatrzańskie, Zakopane 1993
B.Z Tęczyński, Tatry w dwudziestu czterech obrazach, Wydawnictwo Wacław Bagiński, Wrocław 1997
A. Skorupa , Zabytkowe kościoły Skalnego Podhala, Oficyna Podhalańska, Kraków 1999
Ładygi
Ładygin Zbigniew, Bukowina i Białka Tatrzańska dla Ciebie ,Firma Artystyczna Juras, Zakopane 1996
[1] Inna wersja drugiej linijki piosenki to Wiwat plemię lasze
